Feline Corneal Sequestrum with Corneal Ulceration

ภาวะเนื้อตายบนกระจกตาในแมว หรือ Feline Corneal Sequestrum (มีชื่อเรียกทางวิชาการอื่น เช่น Corneal Nigrum, Corneal Mummification หรือ Necrotizing Keratitis) เป็นโรคที่พบได้ในสายพันธุ์เปอร์เซีย และแมวไทย ลักษณะเด่นคือ กระจกตามีการเปลี่ยนสีเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือสีดำ มักเกิดบริเวณกึ่งกลางหรือเยื้องกึ่งกลางของกระจกตา (Central/Paracentral cornea)

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด เชื่อว่ามีความสัมพันธ์กับการระคายเคืองเรื้อรังและภาวะการติดเชื้อไวรัสเฮอร์ปีส์ในแมว (Feline Herpesvirus – FHV-1) หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม รอยโรคอาจพัฒนากลายเป็น แผลหลุมบนกระจกตา (Corneal Ulcer) ซึ่งเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็นหรือกระจกตาทะลุได้

ประวัติและอาการทางคลินิก (Clinical Signs)

• แสดงอาการเจ็บปวดตาอย่างชัดเจน เช่น กระพริบตาถี่ หรี่ตา หรือพยายามเกาตา
• มีสิ่งคัดหลั่ง ขี้ตา หรือ น้ำตา ไหลออกจากดวงตาอย่างต่อเนื่อง
• กระจกตามีรอยฝ้าขุ่น เกิดแผลหลุม และตรวจพบจุดเนื้อตายสีเข้ม
• มีการสร้างเส้นเลือดใหม่เข้ามาหล่อเลี้ยงบริเวณกระจกตา (Corneal Neovascularization) เพื่อตอบสนองต่อการอักเสบเรื้อรัง

การวินิจฉัยและการประเมินรอยโรค (Diagnosis)

• ตรวจหาสาเหตุของการเกิดแผลและการระคายเคือง
• Fluorescein Eye Stain Test คือ ตรวจประเมินขอบเขต ความลึก และการสูญเสียชั้นเยื่อบุผิวกระจกตา (Corneal epithelial defect)

การวางแผนและขั้นตอนการรักษา (Treatment & Surgical Intervention)

เนื่องจากรอยโรคมีการดำเนินไปเป็นแผลหลุมลึกและเนื้อตายไม่ตอบสนองต่อการสมานตัวตามธรรมชาติ การปล่อยให้เนื้อตายหลุดลอกเอง (Spontaneous sloughing) ต้องใช้เวลานานและทำให้สัตว์ป่วยทรมานจากความเจ็บปวด สัตวแพทย์จึงวางแผนการรักษาแบบผสมผสานระหว่างศัลยกรรมและการให้ยา

1. การผ่าตัดศัลยกรรมตา (Surgical Treatment)

เมื่อรอยโรคไม่ตอบสนองต่อการรักษาทางยาเพียงอย่างเดียว และมีความเสี่ยงต่อภาวะกระจกตาทะลุ สัตวแพทย์จึงทำหัตถการผ่าตัดลอกเนื้อตายที่กระจกตาออก (Superficial Keratectomy) เพื่อนำเนื้อเยื่อส่วนที่ตายออกอย่างแม่นยำและเปิดทางให้เนื้อเยื่อกระจกตาสุขภาพดีสามารถสมานตัวได้

• Superficial Lamellar Keratectomy หัตถการผ่าตัดลอกเอาแผ่นเนื้อเยื่อกระจกตาส่วนที่ตายและแปรสภาพ (Necrotic corneal stroma) ออกอย่างประณีต เพื่อกระตุ้นให้เกิดพื้นผิวที่สะอาดพร้อมต่อการเคลื่อนตัวของเซลล์เยื่อบุผิวใหม่ (Epithelialization)
• การปกป้องและเสริมความแข็งแรงของกระจกตา (Corneal Protection) พิจารณาใช้แผ่นปิดหนังตาที่สาม (Nictitating membrane flap) หรือการทำเยื่อตาขาวปะปลูก (Conjunctival graft) ตามความเหมาะสมของความลึกแผล เพื่อลดความเจ็บปวดและเร่งกระบวนการสมานตัวของแผล

2. การรักษาทางอายุรกรรมและยาเฉพาะที่ (Topical & Medical Management)

• Topical Antibiotics ให้ยาปฏิชีวนะหยอดตาชนิดออกฤทธิ์กว้าง (Broad-spectrum topical antibiotics) เพื่อป้องกันและควบคุมการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน (Secondary bacterial infection)
• Pain & Inflammation Management ให้ยาลดปวดและลดการอักเสบ เพื่อบรรเทาความทรมานและเพิ่มความสบายตาให้แก่สัตว์ป่วย
• Corneal Epithelial Stimulants & Lubricants ให้สารหล่อลื่นและสารกระตุ้นกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อกระจกตา เพื่อเร่งการสมานแผล (Corneal healing)
• Antiviral Therapy: ในรายที่สงสัยหรือตรวจพบการติดเชื้อไวรัส FHV-1 ร่วมด้วย จะพิจารณาให้ยาต้านไวรัส เพื่อควบคุมการแบ่งตัวของเชื้อ

ผลการรักษาและการพยากรณ์โรค (Outcome & Prognosis)

หลังการทำศัลยกรรมร่วมกับการดูแลทางยาอย่างเป็นระบบ แผลหลุมกระจกตาสามารถสมานตัวได้อย่างสมบูรณ์ (เส้นเลือดใหม่มี่เกิดจากการอักเสบค่อยๆ ยุบตัว กระจกตากลับมามีความใส โปร่งแสง และสัตว์ป่วยสามารถกลับมามองเห็นได้เป็นปกติโดยปราศจากอาการเจ็บปวดเรื้อรัง

เรียบเรียงโดย

สพ.ญ.ชินาภา ศรีวรนาถ